Kandiray’nin poyrazi yine deniz tarafindan sert sert eserken, sabah erken saatte ciftlikte yumurtalari toplayip sepete koyuyordum. Bizim bu taraflarda ruzgar insanin yuzunu carpar ama kafasini da berraklastirir. Kandira pazarina urun goturme heyecani her hafta bende ayri bir tat yaratir. Yillar once tezgahin basina ilk gectigimde, sepete koydugum yumurtalarin ve bahceden topladigim sebzelerin uzerine kendi elimle yazdigim o kucuk karton tabelalari hatirliyorum. O zamanlar kafamizda her sey cok basit saniyorduk. “Kendi bahcemizin urunu, hic ilac vurmadik, demek ki organik” deyip geciyorduk. Aslinda ilk basta ben de konunun hukuki derinligini hic kestirememistim. Meğerse oyle tezgaha veya kutunun uzerine kafamiza gore o kelimeyi yazmak sanildigi kadar masum bir is degilmis.
Kefken’de bu isle ugrasan bircok komsud da benim ilk zamanlar dustugum yanılgıya dusuyor. Tuketici hakli olarak topraktan, dogal yetismis urun arıyor. Biz ureticiler de yetistirdigimiz urunle gurur duyuyoruz. Fakat is etiket basmaya, urunu paketlemeye veya sosyal medyada duyurmaya gelince, yasal sinirlar ve belirli kurallar devreye giriyor. Eger bu kurallari bilmezsek, hem tuketiciyi yaniltmis oluyoruz hem de cok ciddi idari yaptirimlarla karsilasiyoruz.
Pazarda “Dogal” Demek Kolay da Etikete “Organik” Yazmak Ne Demek?
Bizim yerel pazarlarda kulagimiza en cok calinan kelimelerden biridir bu. “Abla valla kendi bahcemden, organik bunlar!” der esnaf. Ancak resmi mevzuat acisindan bakildiginda “organik” kelimesi bir pazarlama jargonu degil, yasal bir statudur. Bir urune organik diyebilmek icin toprağindan suyuna, kulandiginiz yemden hayvanin gezdigi alana kadar her asamayi yetkili sertifikasyon kuruluslarina denetletmeniz gerekiyor.
Doğrusu ilk denememde bunu ben tamamen atlamistim. Sanıyordum ki kimyasal gübre atmadıysam, tavuğa da pazardan aldigim mısırı verdiysem bu urun genetigi itibariyle zaten elektronikteki gibi bir etiketi hak ediyor. Oysa devletin ve uluslararasi standartlarin koydugu kurallar cok net. Sertifikaniz yoksa, urununuz ne kadar temiz olursa olsun etiket uzerinde veya reklamlarda organik beyan bulunamaz. Aksi halde bu durum dogrudan tuketici yaniltma kapsaminda değerlendiriliyor.
Gecmiste Yaptigim Hatalar: “Kendi Bahcemin Urunu” Deyip Gecemiyormusuz
Basimdan gecen iki somut olayi paylaşayim ki sizler de ayni tuzaklara dusmeyin. Uc yil onceki bir guz doneminde, sanirim 2021 yilinin Ekim ayiydi, Kandira’da havalar serinlemeye baslamisti. Benim tavuklarin verimi cok guzeldi, bahcedeki yesilliklerle ve dogal yosunlu merayla besleniyorlardi. Ben de heves edip matbaaya gittim. Uzerinde rengarenk resimler olan, “Kefken Organik Çiftlik Yumurtası” yazan kutular yaptirdim. Kutulari yerel marketlere ve pazara sundum. Bize gore her sey cok dogaldi, niyetimiz temizdi.
Cok gecmeden İlce Tarım ve Orman Mudurlugu’nden denetime geldiler. Görevli memur arkadas gayet nazik bir sekilde kutulari gordu ve yetki belgemizi, sertifika numaramizi sordu. Elimizde ne bir yetkili kontrol kurulusu idari belgesi var ne de sertifika kodu! Sadece kendi sozlu beyanimiz var. Memur arkadas “Emir Bey, emegine saygimiz sonsuz ama bu yaptigin sertifikasiz satis sayilir ve etiket kurallarina aykiridir. Bu kutulari bu sekilde satamazsin, ciddi bir idari para cezasi riski var” dediginde basimdan asagi kaynar sular dokuldu. Bastirdigim binlerce kutu ziyan oldugu gibi, o gun yasal sinirlarin ne kadar ciddi oldugunu aci bir tecrubeyle ogrendim.
İkinci hatami ise sosyal medya kullanmaya basladigim ilk donemlerde yaptim. Gecen yilın Ilkbahar ayinda, lodosun tatli tatli estigi gunlerde Facebook ve Instagram uzerinden yumurta ve sut satisi icin paylasimlar yapiyordum. Paylasimlarin altina “yuzde yüz organik beslenmis, sifali koy sutu” gibi ifadeler ekliyordum. Bir gun yerel esnaftan bir abimiz beni uyardi: “Emir, reklam kurallari artik cok kati. Sertifikan olmadan internet ortaminda organik iddia ile satis yapman yasak, sikayet edilirse ciddi yasal risk tasıyorsun” dedi. Hemen paylasimlari duzelttim. O gunden sonra dilimi de, etiketimi de mevzuata uygun hale getirdim.
Etiket Kurallari ve Yasal Sinirlar Nerede Basliyor?
Ülkemizde Organik Tarim Kanunu ve buna bagli yönetmelikler cok acik sinirlar cizer. Bir ureticinin “Benim ürünüm organik” diyebilmesi için T.C. Tarim ve Orman Bakanligi tarafindan yetkilendirilmis Kontrol ve Sertifikasyon Kuruluslari (KSK) ile sözlesme yapmis olmasi gerekir. Bu surecyle ilgili temel detaylari soyle ozetleyebilirim:
- Sertifika Numarasi ve Logo: Gercek anlamda organik olan bir urunun etiketinde Bakanligin Organik Tarim Logosu ve ilgili sertifikasyon kurulusunun kod numarasi bulunmak zorundadir.
- Gecis Süreci Etiketlemesi: Organik tarima yeni baslayan alanlarda 1 veya 2 yillik bir “gecis süreci” uygulanir. Bu surecte yetistirilen urunlerin etiketinde “Organik Tarim Gecis Urunudur” ibaresi yer alabilir ama dogrudan “Organik Urun” yazılamaz.
- Yanıltici Kelime Kullanimi: Etiket üzerinde “bio”, “eko”, “organik” gibi terimlerin sertifikasiz olarak kullanilmasi kesinlikle yasaktir. “Koy urunu”, “dogal”, “gezen tavuk” gibi ifadeler ise bambaska mevzuatlara tabidir ve hicbiri organik sertifikasinin yerini tutmaz.
- Reklam Kurallari: Sadece ambalaj uzerindeki yazi degil; brosür, sosyal medya gonderisi, web sitesi veya pazardaki tabela bile yasal denetime tabidir.
Tuketiciyi Yaniltmadan Etiket Hazirlama Rehberi
Peki, sertifikasyon surecinde degilsek veya geleneksel yöntemlerle kucuk capli uretim yapiyorsak urunumuzu nasil etiketleyecegiz? Tuketiciye karsi nasil dürüst olup ayni zamanda yasal sinirlar icinde kalabiliriz? Kendi tecrubelerimden yola cikarak uyguladigim adimlari paylasmak isterim.
Bizim orada genelde ureticiler “Organik” diyemeyince ne yazacagini sasiriyor. Aslinda cozum cok basit: Ne yapiyorsaniz tam olarak onu yazin, abartili veya hukuki karsiligi olmayan kelimelerden kacinin.
Eger sertifikaniz yoksa ama hayvanlarinizi serbest gezdirip dogal yemlerle besliyorsaniz etiketinizde sunlari rahatlikla kullanabilirsiniz:
- “Açık Alanda Gezen Tavuk Yumurtasi” (Yet Yet yetkili isletme onay numaraniz ve kümes kodunuz olmak kaydiyla)
- “Kefken Yöresi Geleneksel Çiftlik Sütü”
- “Gubresiz ve Katkisiz Bahce Mahsulü”
- “Kendi Mseramizda Yetismis Mahsul”
Bu ifadeler tuketiciye urununuzun nasil yetistigi hakkinda dogru bilgi verirken, sizi tuketici yaniltma suclamasindan ve idari cezalardan korur. Tuketici zaten sizin samimiyetinizi, urununuzun kalitesini ve lezzetini gordugunde kelime oyunlarina ihtiyaciniz kalmadigini anliyor.
Hayvan Sagligi ve Hijyen Konusunda Nelere Dikkat Edilmeli?
Uretim alaniniz ister sertifikali organik olsun ister geleneksel, hayvan sagligi ve gida guvenligi her seyin onunde gelir. Kendi ciftligimde uyguladigim genel temizlik ve hijyen kurallari urunun kalitesini artirsa da, hastalik durumlarinda kesinlikle kendi kafama gore hareket etmem.
Sürüde veya hayvanlarda bir iştahsızlik, verim düşüklüğü ya da farkli bir semptom gordugunuzde, kulaktan dolma bilgilerle veya “su otu icireyim, bu bitkiyi yedireyim” mantigiyla vakit kaybetmeyin. Mutlaka bolgenizdeki yetkili bir veteriner hekime danisin. Ayni sekilde, isletmenizle ilgili mevzuat, etiket onaylari ve yetki belgeleri hususunda en guncel bilgiyi bagli bulundugunuz Il veya Ilce Tarim ve Orman Mudurlugu’ne giderek yuz yuze alin. En saglikli bilgi resmi kanallardan edinilendir.
Ureticilerin Sikca Sordugu Sorular
Pazarda veya cevre koylerdeki uretici komsularimla sohbet ederken etiketleme ve yasal süreçlerle ilgili en cok karsilastigim sorulari kisa kisa cevaplamak isterim:
Sertifikam yok ama hic kimyasal kullanmiyorum, yine de organik yazamaz miyim?
Hayir, yazamazsiniz. Kimyasal kullanmamaniz urununuzun temiz ve kaliteli oldugunu gosterir ancak yasal olarak “organik” unvani sadece yetkili kontrol kuruluslarinca belgelendirilen uretimler icin kullanilabilir. Sertifikasiz kullanim idari para cezasina tabi bir yasal risk tasir.
Sosyal medyada “organik beslenen tavuklarin yumurtasi” demek yasak mi?
Evet, dogrudan veya dolayli olarak urun satisi amaciyla yapılan paylasimlarda sertifikasiz sekilde bu ifadeyi kullanmak reklam kurallari geregince yasaktir. Bunun yerine “serbest gezen, dogal yemle beslenen tavuk yumurtasi” gibi ifadeler tercih edilmelidir.
“Dogal” ile “Organik” arasindaki hukuki fark nedir?
Organik kelimesi Kanun ile cercevesi cizilmis, uretimden paketlemeye kadar her adimi denetlenen resmi bir niteliktir. “Dogal” ibaresi ise genel bir uretim tarzini ifade eder; ancak Türk Gida Kodeksi Etiketleme Yönetmeligi’ne gore “dogal” kelimesinin kullanıminin da belirli sarti ve kurallari vardir, tuketiciyi yanıltacak sekilde kullanilamaz.
Önümüzdeki hafta Kandıra İlçe Tarım’a uğrayıp yeni dönem geçiş evraklarını kontrol ettirmeyi planlıyorum; bahçedeki işler bitince insan resmi belgeleri de düzene sokmak istiyor. Sizin de etiketleme konusunda kafanıza takılan bir tecrübe veya soru olursa yorumlarda buluşalım, çayımızı içerken karşılıklı dertleşiriz.
SEO Meta Bilgileri
İlgili rehberler: Belediye ve Tarım İlçe Müdürlüğü: İzin süreçleri ve Pazar yerinde satış kuralları: Yerel üretici ruhsatı yazılarını da inceleyebilirsiniz.
Kandıra ve Kefken çevresinde doğa, küçük ölçekli hayvancılık, kümes ve barınak uygulamaları üzerine saha deneyimlerini paylaşır. Organik Blog’da kişisel gözlemlerini güvenilir kaynaklarla destekleyerek anlaşılır rehberlere dönüştürür. Sağlık ve veterinerlik gerektiren konularda okuyucuları yetkili uzmanlara yönlendirir.